Thành Hoàng Đế

Tọa lạc tại An Nhơn - Bình Định , Thành Hoàng Đế (Đồ Bàn) từng là kinh đô của 2 triều đại, trong 2 giai đoạn lịch sử cách nhau hơn 300 năm

Nếu có dịp ghé qua An Nhơn trên hành trình khám phá những đặc sắc của miền quê nơi đây với những địa điểm du lịch cổ như chùa Thập Tháp, Tháp Cánh Tiên,… đừng quên ghé thăm Thành Đồ Bàn hay Thành Hoàng Đế – một trong những di tích rất nổi tiếng, và đặc sắc của huyện An Nhơn.

Thành cổ Hoàng Đế từng là kinh đô của hai triều đại, trong hai giai đoạn lịch sử cách nhau hơn 300 năm, và là kinh đô xa nhất của người Việt về phương Nam, thuộc địa phận xã Nhơn Hậu, phường Đập Đá, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Nơi đây được ví như một quyển sách cổ ghi lại những dòng lịch sử giá trị.

Thành Hoàng Đế là dấu ấn của lịch sử Việt Nam

Hiện nay ở đây mang phong thái điêu tàn, hoang vắng của một phế tích còn lưu lại. Và nếu bạn có nghe qua những câu thơ của Chế Lan Viên bạn sẽ hiểu phần nào

“Thành Đồ Bàn cũng không thôi nức nở

Trong sương mờ huyền ảo lắng tai nghe

Từ một làng xa xôi bao tiếng mõ

Tan dần trong yên lặng của đồng quê”…

1. Giới thiệu Thành Hoàng Đế – Bình Định

Tòa thành này trong lịch sử từng là kinh đô của vương quốc Champa với tên gọi Thành Đồ Bàn. Champa là quốc gia cổ được hình thành trên dải đất miền Trung Việt Nam từ thế kỷ II sau công nguyên. Trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, vương quốc Champa đã nhiều lần dời đô, khi thì đóng đô ở phía Bắc Chăm, lúc lại dời đô về phía nam Chăm. Trong khoảng thời gian từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV, kinh đô Champa đóng ở Bình Định (Thành Đồ Bàn).

Toàn cảnh cổng vào Thành Hoàng Đế (An Nhơn – Bình Định)

Bình Định với vai trò là vùng kinh đô Champa trong 5 thế kỷ. Trong 5 thế kỷ đó, người Chăm đã xây dựng trên đất Bình Định nhiều công trình kiến trúc như thành quách, đền tháp. Hiện nay trên toàn tỉnh còn 8 cụm tháp Chăm với tổng số 14 tháp nằm rải rác xung quanh khu vực thành Đồ bàn (Xem thêm: Hệ thống Tháp Chăm Bình Định). Trong đó, Tháp Cánh Tiên có vị trí gần như là trung tâm của thành Đồ Bàn xưa. Ngoài ra trong khu vực thành Đồ Bàn còn lưu giữ một số tác phẩm điêu khắc đá Champa như tượng voi, sư tử. Đó là những di sản văn hóa quý giá mà người Champa đã để lại cho chúng ta đến ngày nay.

Những di tích cổ xưa tại Thành Hoàng Đế còn lưu giữ đến ngày nay

Đến thế kỷ XV, khi vùng đất này được sáp nhập vào lãnh thổ Đại Việt thì thành Đồ bàn chấm dứt vai trò là kinh đông của vương quốc Champa

Thế kỷ XVIII, khi phong trào khởi nghĩa nông dân Tây Sơn nổ ra và làm chủ vùng đất này, Nguyễn Nhạc đã cho tôn tạo thành Đồ Bàn Bàn làm sở chỉ huy của phong trào. Năm 1778, tại tòa thành này, Nguyễn Nhạc lên ngôi Hoàng Đế, lấy niên hiệu là Thái Đức. Từ đây, thành Đồ Bàn chính thức được mang tên thành Hoàng Đế và trở thành kinh đô đầu tiên của vương triều Tây Sơn trong lịch sử. Xuất phát từ đây, nghĩa quân Tây Sơn đã chinh Nam phạt Bắc, tiến vào phía Nam đánh tan 5 vạn quân Xiêm xâm lược, lập nên chiến công vang dội Rạch Gầm – Xoài Mút và cũng từ đây, nghĩa quân ra Bắc, lật đổ chế độ chúa  Trịnh, thống nhất quốc gia.

Thành Đồ Bàn (Hoàng Đế) có nguồn gốc lịch sử về huyền thoại Tây Sơn Tam Kiệt

Có thể nói, phong trào Tây Sơn là một phong trào khởi nghĩa nông dân vĩ đại nhất trong lịch sử dân tộc. Những lãnh tụ kiệt xuất của phong trào xuất thân từ nguồn gốc nông dân đã đứng lên lật đổ tập đoàn chúa Nguyễn ở Đàng Trong, diệt chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, thống nhất đất nước; đánh bại giặc ngoại xâm phía Nam, phá tan quân xâm lược phương Bắc, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ dân tộc. Những người nông dân lần đầu tiên đã làm nên sự nghiệp lẫy lừng chưa từng có trong lịch sử dân tộc, xây dựng một triều đại huy hoàng – triều đại của những người nông dân áo vải. Và Thành Hoàng Đế chính là kinh đô đầu tiên của vương triều này.

Năm 1802, nhà Tây Sơn thất bại, nhà Nguyễn lên ngôi, đổi tên thành là thành Bình Định, là lý sở của trấn Bình Định. Sau đó, với chính sách trả thù của nhà Nguyễn, mọi thành tựu của nhà Tây Sơn đều bị xóa bỏ, phủ nhận, những tư liệu lịch sử, bị ký, kiến trúc nhà Tây Sơn đều bị hủy hoại.

Đối với Thành Hoàng Đế, nhà Nguyễn đã triệt hạ hết những công trình kiến trúc trong thành, tháo dỡ vật liệu ở thành này mang đi xây thành ở địa điểm mới, đồng thời cho lập khu lăng mộ trong khuôn viên Tử cẩm thành thờ Võ Tánh và Ngô Tùng Châu, những vị tướng trung thành của nhà Nguyễn đã tự vẫn trong thành khi bị quân Tây Sơn bao vây. Chính vì vậy, hiện nay khuôn viên Tử cấm thành Thành Hoàng Đế lại mang dáng dấp là một khu lăng mộ hơn là một kiến trúc cung điện

Khuôn viên rộng lớn của Thành Hoàng Đế

2. Thành Hoàng Đế ở đâu?

Thành Hoàng Đế cách thành phố Quy Nhơn khoảng 30 km về phía Bắc, nay thuộc xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định

Toàn cảnh Thành Hoàng Đế từ trên cao

3. Cách di chuyển đến Thành Hoàng Đế từ Quy Nhơn

Thành Hoàng Đế được xây dựng trên mộ gò đất cao. Đi từ xa xa khi đến đầu xã chúng ta có thể thấy lấp ló từ xa.

Từ thành phố Quy Nhơn, bạn đi theo hướng Quốc lộ 1A, để thăm thú Chùa Thiên Hưng – Ngôi chùa đẹp nhất Quy Nhơn, sau đó bạn tiếp tục đi thẳng Quốc lộ 1A.

Khi đến địa phận An Nhơn, bạn sẽ đi qua xã Đập Đá, đối diện công viên Đập Đá là đường Nguyễn Nhạc, sau đó bạn tiếp tục đi thẳng đến cuối đường, nhìn về phía tay phải là Thành Hoàng Đế.

Nếu khó nhớ quá, bạn có thể đi theo Google Map bên dưới nhé:

4. Giá vé và giờ hoạt động Thành Hoàng Đế

Giá vé hiện nay: Miễn phí

Giờ hoạt động: Từ 07h00 đến 17h00

5. Lịch sử hình thành Thành Hoàng Đế

Xưa kia là Kinh Thành Đồ Bàn, được xây dựng dưới triều đại vua Yangpuku Vijaya vào cuối thế kỷ 10, và là kinh đô cuối cùng của vương quốc Chămpa từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 15. Đến năm 1775, thành được triều đại Tây Sơn xây dựng lại, mở rộng về phía đông 15 dặm, và được chính thức gọi tên là Thành Hoàng Đế từ năm 1778.

Thành trải qua những trận đánh giữa nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn, trong đó có trận bao vây thành của hai tướng Tây Sơn là Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng với tướng Võ Tánh nhà Nguyễn vào 1801. Biết không cầm cự được với quân Tây Sơn, Võ Tánh đã tự thiêu còn quan văn Ngô Tùng Châu uống thuốc độc tự vẫn.

– Sau khi triều đại Tây Sơn sụp đổ vào năm 1802, cấu trúc Thành Hoàng Đế đã bị nhà Nguyễn gần như san phẳng. Ngay trên mặt bằng của điện Bát Giác, nơi Vua Thái Đức thiết triều, Nguyễn Ánh đã xây lăng mộ và lầu Bát Giác thờ tướng bại trận Võ Tánh và Ngô Tùng Châu.

Khu di tích Thành Hoàng Đế ở Bình Định đã được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia ngày 24/12/1982

Thành Hoàng Đế là nét lịch sử cổ đặc trưng của Bình Định

6. Kiến trúc Thành Hoàng Đế Bình Định

Dù rằng cho đến nay đã trải qua trên 200 năm dưới sự tác động của thiên nhiên, chiến tranh cùng sự trả thù, phá hủy của nhà Nguyễn nhưng thành Hoàng Đế vẫn còn rõ nét với 3 vòng thành: Thành ngoại, Thành nộiTử cấm thành.

– Thành Ngoại có chu vi 7.400m, diện tích – 3,3km2, bốn cạnh phân bố theo đúng bốn – hướng đông, tây, nam, bắc, bờ thành phía | bắc dài 2.038m, phía nam dài 2.188m, bờ – phía đông 1.564m, bờ phía tây 1.610m. Thành mở 5 cửa: mặt phía nam có 2 cửa là cửa Nam (hay cửa Tiền, cửa Vệ) và cửa Tân Khai; mặt phía đông, tây, bắc mỗi phía mở một cửa: Cửa Đông (hay cửa Tá), cửa Tây (cửa Hữu) và cửa Bắc (cửa Hậu).

Bên ngoài Thành Hoàng Đế

So với thành cũ Đồ Bàn, thành Hoàng Đế mở rộng thêm về hướng đông, thêm cửa Tân Khai ở mặt phía nam. Về cấu trúc tường thành, thành cũ Chămpa có cấu trúc đắp đất, bó gạch, gốm và đá ong. Thời Tây Sơn, Nguyễn Nhạc đã tận dụng cấu trúc ấy, kè thêm đá ong và đắp đất cao thêm. Hiện nay phần còn lại của tường thành cao  từ 3 – 6m, chân rộng từ 10 – 15m, mặt thành rộng từ 4 – 5m. Trên mặt bờ thành phía nam hiện còn 2 thanh đá cắm thẳng đứng, cao 3m, rộng 0,7m, dày 0,5m, đó là dấu tích của thành Đồ Bàn của người Chăm, nhưng chưa ai xác định được ý nghĩa của hai thanh đá đó đối với kinh đô Đồ Bàn.

Di tích Hồ Bán Nguyệt tại Thành Cổ Hoàng Đế (Bình Định)

– Thành Nội nằm về phía tây nam của thành Ngoại, đối diện với cửa Nam thành Ngoại. Thành Nội có hình chữ nhật, 4 mặt thành theo đúng các hướng đông, tây, nam, bắc. Thành Nội có chu vi 1.600m, bờ thành phía đông, tây dài 430m, bờ thành phía nam, bắc dài 370m. Thành Nội bị phá hủy hoàn toàn, hầu như không còn gì, những dấu vết còn lại cho thấy thành xây bằng đá ong và đắp đất, có 3 cửa ở ba mặt nam, đông, tây, cửa chính, hướng về phía nam gọi là cửa Tiền. Trước cửa tiền hiện còn hai tượng voi đá thể hiện dạng tượng tròn có kích thước lớn nhất của người Chăm hiện còn.

– Tử cấm thành: chu vi 600m, chiều dài 174m, rộng 126m (diện tích gần 22.000m2), cửa chính của Tử cấm thành quay về hướng nam, gọi là Nam Lâu. Tường thành đắp đất và bó đá ong hai mặt dày 1,5m. Nơi đây còn lưu giữ 3 tượng sư tử đá có niên đại TK12. Đứng nơi đây, chúng ta còn có thể chiêm ngưỡng Tháp Cánh Tiên từ xa, tháp cao khoảng 20m có vị trí gần như ở trung tâm của thành Đồ Bàn, đây cũng là ngôi tháp Chăm duy nhất còn lại trong Thành Đồ Bàn.

Hiện nay, trong khuôn viên Tử cấm thành và Thành Hoàng Đế, các kiến trúc, hiện vật của các thời kỳ Champa, Tây Sơn và nhà Nguyễn nằm đan xen lẫn nhau, tạo nên sự phong phú và nét đặc trưng của di tích:

– Bia ghi tiểu sử, công trạng của Võ Tánh; điện thờ và 11 thần vị thờ Võ Tánh và các tướng sĩ tử trận.

– Ngôi mộ ở góc đông nam Tử cấm thành  tương truyền là mộ của những tướng sĩ trung thành chết theo Võ Tánh.

– Lăng mộ Võ Tánh. Đây là địa điểm mà sử cũ ghi lại là điện bát giác nơi Hoàng đế Nguyễn Nhạc thiết triều và cũng là nơi Võ Tánh đã tự thiêu. Sau khi vua Gia Long lên ngôi, để trả thù nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn đã cho triệt hạ hết các cung điện của nhà Tây Sơn và cho lập lăng mộ Chưởng hậu quân Võ Tánh ngay trên nền điện bát giác của nhà Tây Sơn. Để tìm lại những dấu vết kiến trúc của thành Hoàng Đế xưa, từ năm 2004 – 2013, ngành VHTTDL của tỉnh đã phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ tiến hành nhiều cuộc khai quật khảo cổ. Cuộc khai quật năm 2005 đã làm bộc lộ nền điện bất giác của nhà Tây Sơn tại địa điểm lăng mộ Võ Tánh.

Lăng mộ Võ Tánh tại Thành Hoàng Đế

– Ngôi mộ hình chữ nhật, cạnh mộ Võ Tánh, tương truyền là mộ người hầu Võ Tánh.

– Nền cung điện của nhà Tây Sơn, theo sách cũ gọi là cung Quyển Bồng.

– Hai Thủy hồ: Đây là những công trình kiến trúc cung điện của nhà Tây Sơn, được bộc lộ qua các cuộc khai quật. Hồ có hình bán nguyệt, chiều dài 17m, chiều rộng nhất 10m, sâu 1,6m, Thủy hồ được xây tường đá ong, lớp mặt trát với màu trắng đục, các chi tiết trang trí bằng đá san hô. Phía trên bờ hồ, dấu vết để lại là gò cao hơn mặt bằng xung quanh, có nhiều đá tảng chồng chất lên nhau, có thể cho rằng đây là một công trình kiến trúc gồm hòn giả sơn và thủy hồ liên kết với nhau hoàn chỉnh. Nền móng đá ong hiện thấy được xây đè lên trên thành thủy hồ, cho thấy rằng có thể sau khi vùi lấp phá hủy các công trình kiến trúc của Tây Sơn, nhà Nguyễn đã xây dựng công trình khác đè lên trên.

Thủy hồ bán nguyệt tại Thành Hoàng Đế. Ảnh: Nguyễn Thanh Quang

– Hồ hình trái tim với vật liệu và kỹ thuật xây dựng tương tự như hai thủy hồ cũng là một hồ Cảnh trong kiến trúc cung điện nhà Tây Sơn…

– Đặc biệt, qua các cuộc khai quật đã phát hiện bờ tường bao phía Đông và phía Tây Tử cấm thành không kết thúc ở tường bao phía Bắc hiện nay mà kéo dài về phía Bắc thêm 138m. Từ đó, các nhà khảo cổ cho rằng chiều dài | Bắc – Nam của Tử cấm thành thời Tây Sơn dài 312m (thay vì 174m như đã công bố trước đây). Tử cấm thành được chia thành 2 khu, được phân cách bởi tường bao phía Bắc hiện nay. Trong khu vực mở rộng còn dấu tích nền cung, nền hậu cung, nơi sinh hoạt của vua và gia đình. Có thể sau này khi lập lăng Võ Tánh, nhà Nguyễn đã cho thu hẹp khuôn viên Tử cấm thành như hiện trạng. Tuy nhiên, đó chỉ là nhận định bước đầu, nên cần phải tiếp tục khai quật, nghiên cứu rộng hơn để có thể xác định khuôn viên Tử cấm thành Thành Hoàng Đế.

Đoạn tường thành vừa khai quật tại Thành Hoàng Đế. Ảnh: Nguyễn Thanh Quang

– Với những kiến trúc hiện còn và với giá trị lịch sử về một tòa thành đã hai lần giữ vai trò là kinh đô trong lịch sử, Thành Hoàng Đế xứng – đáng là một điểm đến trong hành trình đi qua – những vùng kinh đô cổ của đất nước.

7. Tour tham quan Thành Hoàng Đế từ Quy Nhơn

Đây là một trong những chương trình Daily Tour Quy Nhơn khám phá lịch sử văn hóa Bình Định được rất nhiều du khách quan tâm và tìm hiểu sau Tour Tây Sơn – Hầm Hô 1 ngày. Chương trình Tour tham quan Thành Hoàng Đế kết hợp với các làng nghề truyền thống Bình Định là trải nghiệm đáng nhớ không thể bỏ qua của du khách phương xa.

Check in Thành Hoàng Đế – Bình Định

Lịch trình chi tiết:

Sáng: Xe và hướng dẫn viên đón tại Quy Nhơn đến An Nhơn tham quan các làng nghề nổi tiếng, tiêu biểu của Bình Định như: Làng nón ngựa Phú Gia, làng rèn Tây Phương Danh, làng tiện gỗ mỹ nghệ Nhơn Hậu, làng bún An Thái, làng rượu Bàu Đá

Trưa: Ăn trưa đặc sản gà sữa bánh ướt nổi tiếng tại An Nhơn

Chiều: Tham quan Thành Hoàng Đế, Tháp Cánh Tiên, Chùa Thập Tháp Bình Định, Chùa Thiên Hưng (Nếu còn thời gian)

Các công ty tổ chức Tour tham quan Thành Hoàng Đế (Thành Đồ Bàn) từ Quy Nhơn uy tín:

Quy Nhơn TouristQuy Nhơn Go Travel, Quy Nhơn Trip

Du khách check in Làng nón ngựa Phú Gia. Ảnh: Quy Nhơn Tourist

8. Một số lưu ý khi đến Thành Hoàng Đế

+ Vì là khu di tích nên Quý khách ăn mặc lịch sự.

+ Không được hái hoa, bẻ cành, dẫm đạp cây cỏ và bẫy, bắn chim thú

+ Phải giữ gìn vệ sinh chung, không viết, vẽ lên tường, bỏ rác đúng nơi quy định.

+ Không đem chất cháy, chất nổ, chất độc và vũ khí vào trong khu vực di tích.

Quy Nhơn Hotel đã review chi tiết kinh nghiệm tham quan Thành Hoàng Đế (Bình Định) dành cho các bạn rồi nhé. Hãy xách balo lên và đi đến và tìm hiểu một nơi lịch sử tuyệt vời này nhé – Dấu ấn lịch sử hào hùng của dân tộc.

Ánh Viên (Quy Nhơn Hotel)

Hãy Gọi Ngay 09777 85 199 (Hotline) để được Tư Vấn Trực Tiếp và nhận được NHIỀU CHƯƠNG TRÌNH ƯU ĐÃI chỉ có ở Quy Nhơn Hotel.

0256.6 53 59 59 (Công ty)
09777 851 99 (Hotline)
Bạn cần trợ giúp? Hãy gọi ngay
Quynhonhotel.com © 2021 - Kênh đặt phòng khách sạn lớn nhất Quy Nhơn

DKKD: 4101468338, Ngày cấp: 11/07/2016, Sở kế hoạch đầu tư tỉnh Bình Định

Quy Nhơn: Tòa nhà Quy Nhơn Tourist, 51/1 Hà Huy Tập, P. Trần Phú, Quy Nhơn, Bình Định ( Xem bản đồ )

Phú Yên: 283 Nguyễn Công Trứ, TP Tuy Hòa, Phú Yên ( Xem bản đồ)

error: Content is protected !!